Τα χταπόδια και τα άλλα κεφαλόποδα είναι αξεπέραστοι μάστορες της απόκρυψης—και εμπνέουν πρωτοποριακές τεχνολογίες που ίσως βοηθήσουν κάποτε και τους ανθρώπους να «εξαφανίζονται».
Τα κεφαλόποδα, όπως το γιγάντιο χταπόδι του Ειρηνικού, μπορούν να αλλάζουν χρώμα και υφή σε κλάσματα δευτερολέπτου ώστε να γίνονται σχεδόν αόρατα στο περιβάλλον τους. Καθώς ένα χταπόδι κινείται πάνω στην άμμο, χωρά ανάμεσα σε βράχια ή χώνεται στα φύκια, το σώμα του μεταμορφώνεται συνεχώς—από απαλό μπεζ σε στικτό γκρι ή λαμπερό πράσινο—ταιριάζοντας τέλεια με το φόντο. Τα καλαμάρια, επίσης, μπορούν να φαίνονται ιριδίζοντα ή ακόμη και διάφανα, ξεγελώντας το μάτι μέσα στο φως του νερού.
Το πώς καταφέρνουν αυτή την εκπληκτική μεταμφίεση παραμένει μυστήριο από την εποχή του Αριστοτέλη. Σύμφωνα με τη Leila Deravi, τα κεφαλόποδα διαθέτουν περίπλοκα οπτικά όργανα στο δέρμα τους και ένα εξελιγμένο νευρομυϊκό σύστημα που τους επιτρέπει να δημιουργούν δυναμικές οπτικές αλλαγές όπως κανένα άλλο ζώο στη φύση.
Αυτή η γνώση δεν μένει μόνο στη θεωρία. Ερευνητές έχουν ήδη δημιουργήσει πειραματικά υλικά εμπνευσμένα από τα κεφαλόποδα: ελαστικά «δέρματα» που αντανακλούν φως, μεμβράνες που αλλάζουν χρώμα, υλικά που διαχέουν ή κατευθύνουν το φως, ακόμη και υφάσματα που μεταβάλλουν την υφή τους. Όλα αυτά θα μπορούσαν στο μέλλον να ξεγελούν το μάτι, να αποφεύγουν την ανίχνευση και να κάνουν αντικείμενα να «εξαφανίζονται» στο περιβάλλον τους.
Στο δέρμα των κεφαλόποδων υπάρχουν μικροσκοπικοί σάκοι που περιέχουν τη χρωστική ουσία ξανθομματίνη. Ερευνητές κατάφεραν πρόσφατα να παράγουν τη χρωστική σε μεγάλες ποσότητες μέσω γενετικά τροποποιημένων βακτηρίων, μετατρέποντάς τα σε «εργοστάσια» παραγωγής χρώματος.
Αυτή η ανακάλυψη θα μπορούσε να αξιοποιηθεί σε χρώματα, καλλυντικά, ηλεκτρονικά ή αντηλιακά. Μάλιστα, η ξανθομματίνη φαίνεται ότι βελτιώνει την προστασία από το ορατό φως και συμβάλλει στη μείωση της φωτογήρανσης.
Εκτός από τα χρωματοφόρα, το δέρμα των κεφαλόποδων διαθέτει:
-
ιριδοφόρα, που αντανακλούν φως δημιουργώντας ιριδίζοντα χρώματα
-
λευκοφόρα, που διαχέουν το φως ώστε να φαίνονται λευκά
Ερευνητές ανακάλυψαν ότι ειδικές πρωτεΐνες σχηματίζουν μικροσκοπικούς «καθρέφτες» που επιτρέπουν στα καλαμάρια να αλλάζουν από διαφανή σε πολύχρωμα μέσα σε χιλιοστά του δευτερολέπτου. Με βάση αυτή τη δομή, δημιούργησαν εύκαμπτα «δέρματα» καμουφλάζ που μιμούνται τη φυσική λειτουργία.
Άλλες μελέτες έχουν δείξει υλικά που αλλάζουν υφή από λεία σε τραχιά ή που μπορούν να κρύβουν αντικείμενα από υπέρυθρη ανίχνευση. Υπάρχουν ακόμη πειραματικές επιφάνειες που αλλάζουν χρώμα και μοτίβο και αυτοεπιδιορθώνονται όταν υποστούν ζημιά.
Είναι εφικτός ο μανδύας αορατότητας;
Η πλήρης αορατότητα παραμένει ανέφικτη, επειδή θα παραβίαζε τους νόμους της φυσικής. Όμως η δυνατότητα να μοιάζει κανείς τόσο πολύ με το περιβάλλον του ώστε να μη γίνεται αντιληπτός είναι ρεαλιστική.
Τα ζώα χρησιμοποιούν δύο βασικές στρατηγικές:
-
Να μη γίνονται αντιληπτά
-
Να δημιουργούν μοτίβα που δεν αναγνωρίζονται
Οι τεχνολογίες αυτές θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν:
-
σε στρατιωτικό καμουφλάζ και προστασία από θερμικούς αισθητήρες
-
σε κτίρια που προσαρμόζονται στο περιβάλλον
-
σε ηλεκτρονικά που δεν υπερθερμαίνονται
-
σε ρούχα και εξοπλισμό καθημερινής χρήσης
Όπως λένε οι ερευνητές, το όνειρο είναι να γίνουν αυτά τα υλικά μέρος της καθημερινότητας—από ρούχα μέχρι camping εξοπλισμό—μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Πηγές, National Geographic
