Ζούμε μια αδιάκοπη Μεγάλη Παρασκευή ως ανθρωπότητα, ίσως από πάντα, τα τελευταία πολλά χρόνια σίγουρα. Όλο κηδεύουμε και θρηνούμε και περιφέρουμε επιταφίους. Η Ανάσταση φαίνεται να αργεί, το ημερολόγιο δεν αλλάζει σε Σάββατο, γυρίζει πάλι σε νύχτα Πέμπτης κι όλο ξημερώνει η Μαύρη Μέρα κι όλο κάτι συμβαίνει και μάς ρίχνει πάλι καταγής.
Άνθρωποι σκοτώνουν ανθρώπους. Και κάπου αλλού, πάντα κάπου αλλού, μακρινοκοντά, λίγες ώρες στην πραγματικότητα με τ’ αεροπλάνο, άλλοι άνθρωποι, ασφαλείς, στεγνοί, χορτάτοι, αναπτύσσουν κρίσεις. Ανταλλάσσουν απόψεις. Ζυγίζουν «ηθικά πλεονεκτήματα», μιλούν για δικαιοσύνη σαν να πρόκειται για debate σε πάνελ, σαν να μην υπάρχει σώμα στο έδαφος, σαν το αίμα να είναι μεταφορά και όχι υλικό γεγονός. Είμαι ένας από αυτούς τους ανθρώπους. Έξω κρύο, μες στο γραφείο του σπιτιού μου, η σόμπα καίει και το μυαλό μου τρέχει πυκνά και αδάμαστα, έχω αυτήν την πολυτέλεια της σκέψης-στο ψυγείο ένα πακέτο με left overs από χθεσινή έξοδο σε ταβέρνα.
Να’ χεις να φας. Να’ χεις να πιεις νερό! Κι αν είσαι και γυναίκα από πάνω, να’ χεις να ποστάρεις και τα γυμνά σου μπούτια σε κάποιο χρονολόγιο. Χωρίς να κινδυνεύεις από Έξω ή Έσω δυνάστη. Χωρίς τύψεις και φόβο.
Η απόσταση κάνει θαύματα. Μετατρέπει το έγκλημα σε άποψη, τη βία σε αφήγημα, τον νεκρό σε στατιστική ή και σε αφορμή για να επιβεβαιώσει κανείς τον εαυτό του. «Καλά τους κάνουνε», «Τα ’θελε αυτή που σκότωσαν, τα’ θελε ο κώλος της», «Δεν λυπήθηκα κιόλας που τον φάγανε τον συγκεκριμένο». Φράσεις έτοιμες, φτηνές, επικίνδυνες. Λεκτικά απορρίμματα μιας εποχής που έχει μπερδέψει τη γνώμη με τη σκέψη και τη φωνή με το δικαίωμα. Η πληροφορία έχει φθάσει μισή. Κι ούτε μισή μέρα, οι πλέον παθιασμένοι αναλυτές δεν έχουν ζήσει σε τόπο για τον οποίο αβρόχοις ποσί σχολιάζουν. Κι ούτε έχουν ασχοληθεί να ερευνήσουν τον βίο και την πολιτεία του ανθρώπου για τον οποίο δηλούν μεταξύ στριφτού και έκτης γουλιάς καφέ ότι άξιζε να πεθάνει.
Δεν αναφέρω κανένα όνομα. Μιλώ έχοντας συγκεκριμένες περιπτώσεις στο μυαλό μου, αλλά σε λίγους μήνες αυτό το κείμενο ίσως μπορεί να διαβαστεί εφαρμοζόμενο σε τελείως καινούργια, αιματηρά περιστατικά. Απέναντί μου, έχει έρθει ο Οδυσσέας Ελύτης, αυτός ο άγιος πορνόγερος που αιωνίως θα λατρεύω και μού υπενθυμίζει κάτι που έγραψε παλιά, αλλά όχι δα και τόσο παλιά που να θεωρείται απενεργοποιημένο από ένα Διαρκές Ξυραφίσιο Παρόν:
«Ὢ νὰ μπορούσανε, λέει καὶ τὰ ὀργανωμένα κράτη νὰ διαμορφώσουν μιὰ δημόσια ζωὴ μὲ νόμους σὰν αὐτοὺς ποὺ διέπουν τὸ ἄτομο. Νὰ ἐπιφοιτοῦσε στὰ κοινὰ ἡ ψυχή, καὶ μιὰ διαταγὴ τοῦ ὑπουργείου Ὑγείας νὰ ξαπόστελνε στὰ ἐργοστάσια ἐπεξεργασίας ἀπορριμμάτων ὅλες τὶς πενταροδεκάρες τῶν συμφερόντων, γιὰ νὰ βγοῦν ἔστω καὶ λίγα γραμμάρια ὀμορφιᾶς. Νὰ ἔπαιρνε πότε πότε ἡ συνεδρίαση τοῦ Κοινοβουλίου τὶς προεκτάσεις ποὺ παίρνει ἕνα δάκρυ ὅταν διαθλᾷ τὶς ἀθλιότητες ὅλες κι ἀπομένει νὰ λάμπει σὰν μονόπετρο. Κοντολογίς, νὰ μποροῦσαν καὶ τὴ σημασία τῶν λαῶν νὰ τὴ μετρᾶνε ὄχι ἀπὸ τὸ πόσα κεφάλια διαθέτουνε γιὰ μακέλεμα, ὅπως συμβαίνει στὶς μέρες μας, ἀλλὰ ἀπ᾿ τὸ πόση εὐγένεια παράγουν, ἀκόμη καὶ κάτω ἀπὸ τὶς πιὸ δυσμενεῖς καὶ βάναυσες συνθῆκες, ὅπως ὁ δικός μας ὁ λαὸς στὰ χρόνια της Τουρκοκρατίας, ὅπου τὸ παραμικρὸ κεντητὸ πουκάμισο, τὸ πιὸ φτηνὸ βαρκάκι τὸ πιὸ ταπεινὸ ἐκκλησάκι, τὸ τέμπλο, τὸ κιούπι, τὸ χράμι, ὅλα τους ἀποπνέανε μίαν ἀρχοντιὰ κατά τι ἀνώτερή των Λουδοβίκων. Τί σταμάτησε αὐτὰ τὰ κινήματα ψυχῆς ποὺ ἀξιώθηκαν κι ἔφτασαν ὣς τὶς κοινότητες; Ποιὸς καπάκωσε μιὰ τέτοιου εἴδους ἀρετή, ποὺ μποροῦσε μιὰ μέρα νὰ μᾶς ὁδηγήσει σ᾿ ἕνα ἰδιότυπο, κομμένο στὰ μέτρα τῆς χώρας πολίτευμα; Ὅπου τὸ κοινὸν αἴσθημα νὰ συμπίπτει μὲ κεῖνο τῶν ἀρίστων. Τί ἔγινε ἡ φύση ποὺ μαντεύουμε ἀλλὰ δὲν τὴ βλέπουμε; ὁ ἀέρας ποὺ ἀκοῦμε ἀλλὰ δὲν τὸν εἰσπνέουμε; Κουράστηκα νὰ τὰ λέω. Θὰ ᾿θελα νὰ μὴν εἶχα πιὰ τίποτα νὰ πῶ, ἀλλὰ πῶς, ποὺ νιώθω νὰ ᾿μαι ἀκόμη γεμάτος, φορτωμένος μὲ τόνους ἀνέμων, τσουβάλια Ἰουλίων, καλαθοῦνες ἀνθέων… τὰ μὼβ ξεχειλίζουν. Τὰ σκοῦρα μοῦ κόβουν τοὺς ἀγκῶνες. Πολλὰ γαιώδη μουλιάζουν τὰ ροῦχα μου. Ἄλλα, ἐλαφρότερα, γίνονται στοές, ρόπτρα, γεφυράκια, τροῦλοι. Ἀνάγκη νὰ ξεφορτώσω. Πῶς ὅμως, ποῦ αὐτὰ πλέον ἔγιναν στοιχεῖα τοῦ ὀργανισμοῦ μου; Ἔτσι καὶ τ᾿ ἄδειασω, ἔσβησα.»
Κάποτε υπήρχε η ψευδαίσθηση της διαφυγής. Ένα magic bus που θα μας πήγαινε αλλού, μακριά από την ασχήμια, την ευθύνη, τη συντριβή. Σήμερα ούτε αυτό. Οι θέσεις είναι κατειλημμένες. Όχι γιατί δεν υπάρχει αλλού, αλλά γιατί δεν υπάρχει μέσα μας. Δεν υπάρχει χώρος για τον άλλον, για την ενσυναίσθηση (την ουσιαστική ενυσναίσθηση, όχι αυτήν που ευαγγελίζονται και εξακοντίζουν άμετρα τα προφίλ των ειδικών της ευτυχίας μας), για τη σιωπή που προηγείται της κρίσης.
Κι έτσι, επιστρέφουμε στα μικρά. Στα ακίνδυνα. Στα δυτικά μας ψυχοτρόπα-ω, πόσο μισούμε την Δύση, πόσο μισούμε την Ελλάδα, πόσο μισούμε ό, τι θα έπρεπε να διορθώσουμε για καλό μας, άρα να αγαπάμε. Βουτάμε μακροβούτι στην κανονικότητα ως άλλοθι. Η ρουτίνα ως παυσίπονο. Όχι επειδή η ζωή δεν πρέπει να συνεχίζεται-αλλά επειδή συνεχίζεται χωρίς καμία ρωγμή, χωρίς καμία ενοχή, χωρίς καμία σκέψη. Το μυαλό μας βολεύεται να χωρίζει την ιστορία σε σωστές και λάθος πλευρές. Πολλοί από εμάς νιώθουμε και σκεφτόμαστε όπως μάς έχουν υποβάλει άλλοι να νιώθουμε και να σκεφτόμαστε.
Το μάταιο της εποχής δεν βρίσκεται στην έλλειψη νοήματος, αλλά στην άρνηση να το αναζητήσουμε. Στον εγωκεντρισμό που ντύνεται άποψη, στην αποξένωση που βαφτίζεται ψυχραιμία, στην αδιαφορία που παρουσιάζεται ως ρεαλισμός. Στο ότι έχουμε μάθει να μιλάμε για τα πάντα, χωρίς να νιώθουμε τίποτα στ’ αλήθεια. Η αναζήτηση νοήματος, αλήθειας και αντικειμενικότητας απαιτεί χρόνο, εσωτερική τριβή, έκθεση, διάβασμα, διάλογο. (Πού χρόνος για τέτοια τώρα; Ας διαμορφώσω μια άποψη βασισμένη σε τριπλοπερασμένες από την χοάνη τσιρίδων στα social!) Ζούμε σε μια συνθήκη διαρκούς θορύβου, όπου το νόημα πνίγεται όχι από την απουσία αλλά από την υπερπροσφορά. Όλα είναι διαθέσιμα, όλα είναι σχολιάσιμα, όλα ζητούν θέση. Το αποτέλεσμα δεν είναι η εγρήγορση, αλλά η παράλυση. Όταν τα πάντα μπορούν να σημαίνουν τα πάντα, τότε τίποτα δεν σημαίνει πραγματικά κάτι. Κι έτσι, αντί να επιμείνουμε στην αναζήτηση, επιλέγουμε την ευκολία της επιφάνειας. Τσακιζόμαστε πάνω στο κράσπεδο της κάθε μέρας, δεν προλαβαίνουμε να υπάρχουμε ολόκληροι, τρέμουμε, δε, κοινωνικά ζωάκια γαρ, να μην μας απαρνηθεί η παρέα, η κοινότητα, η ομάδα μας.
Η άρνηση αυτή δεν είναι πάντα συνειδητή. Συχνά μεταμφιέζεται σε πραγματισμό, σε κούραση, σε μια ψευδο-ωριμότητα του τύπου «έτσι είναι ο κόσμος». Είναι πιο βολικό να αποδεχτείς τη ματαιότητα ως δεδομένο, παρά να αναμετρηθείς με το ενδεχόμενο ότι το νόημα υπάρχει, αλλά σε καλεί να αλλάξεις θέση. Να πάρεις ευθύνη. Να πάψεις να είσαι απλός παρατηρητής. Η αναζήτηση νοήματος είναι πράξη αντίστασης. Σημαίνει να μην καταπίνεις αμάσητες αφηγήσεις, να μην εξαντλείς τη σκέψη σου σε έτοιμα σχήματα, να μην χρησιμοποιείς τη γνώμη ως άλλοθι για να αποφύγεις τη σκέψη. Σημαίνει να επιτρέπεις στον εαυτό σου να αμφιβάλλει, να σιωπά, να μη γνωρίζει και τα πάντα, δα.
Άνθρωποι σκοτώνουν ανθρώπους. Κι εμείς συνεχίζουμε να μιλάμε. Και να γράφουμε κείμενα. Νιώθω πως είμαστε χαμένοι από χέρι. Γι’ αυτό επιμένω εμμονικά στον Έρωτα. Μόνο αυτός θα μας σώσει στ’ αλήθεια. Άλλοι θαρρούν ρηχότητες να δείχνεις μια πλάτη κι ένα στήθος, να γράφεις ένα ποίημα στο διαδίκτυο. Αλλά εγώ, εδώ και λίγο καιρό, εκπαιδεύομαι στο να υποστέλλω την αντίρρησή μου απέναντι στην βλακεία. Έχω πιο σημαντικά λάβαρα να σηκώσω.
*Η φράση εκλάπη από την ρύμη του λόγου του ηθοποιού, σκηνοθέτη, φίλου Πέρη Μιχαηλίδη
