Για δεκαετίες, οι ερευνητές έχουν παρατηρήσει ότι ο καρκίνος και η νόσος Αλτσχάιμερ σπάνια συνυπάρχουν στο ίδιο άτομο, γεγονός που έχει τροφοδοτήσει εικασίες ότι η μία πάθηση ίσως προσφέρει κάποιο βαθμό «προστασίας» από την άλλη.
Στις μέρες μας, μια μελέτη σε ποντίκια προσφέρει μια πιθανή μοριακή εξήγηση σε αυτό το ιατρικό μυστήριο: μια πρωτεΐνη που παράγεται από καρκινικά κύτταρα φαίνεται ότι μπορεί να εισχωρεί στον εγκέφαλο, όπου βοηθά στη διάσπαση συσσωματωμάτων κακοδιπλωμένων πρωτεϊνών — χαρακτηριστικών της νόσου Αλτσχάιμερ. Η μελέτη, καρπός έρευνας 15 ετών, δημοσιεύθηκε στις 22 Ιανουαρίου στο περιοδικό Cell και θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για τον σχεδιασμό νέων φαρμάκων κατά του Αλτσχάιμερ.
«Έχουν βρει ένα κομμάτι του παζλ», λέει ο Donald Weaver, νευρολόγος και χημικός στο Krembil Research Institute του Πανεπιστημίου του Τορόντο, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη. «Δεν είναι σε καμία περίπτωση ολόκληρη η εικόνα, αλλά είναι ένα ενδιαφέρον κομμάτι».
Το μυστήριο του Αλτσχάιμερ
Ο Weaver άρχισε να ενδιαφέρεται για αυτό το φαινόμενο από τα πρώτα του βήματα στην ιατρική, όταν ένας ανώτερος παθολογοανατόμος έκανε μια φαινομενικά τυχαία παρατήρηση: «Αν δεις κάποιον με Αλτσχάιμερ, δεν έχει ποτέ καρκίνο». Η φράση αυτή του έμεινε. Στα χρόνια που ακολούθησαν, καθώς διέγνωσε χιλιάδες ασθενείς με Αλτσχάιμερ, λέει: «Δεν μπορώ να θυμηθώ ούτε έναν που να είχε ιστορικό καρκίνου».
Τα επιδημιολογικά δεδομένα δεν δείχνουν τόσο απόλυτο διαχωρισμό, όμως μια μετα-ανάλυση του 2020, που περιλάμβανε δεδομένα από περισσότερα από 9,6 εκατομμύρια άτομα, έδειξε ότι η διάγνωση καρκίνου σχετιζόταν με 11% μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης Αλτσχάιμερ. Η σχέση αυτή ήταν δύσκολο να αποσαφηνιστεί, καθώς πρέπει να ληφθούν υπόψη πολλοί εξωτερικοί παράγοντες. Για παράδειγμα, κάποιοι άνθρωποι μπορεί να πεθαίνουν από καρκίνο πριν φτάσουν στην ηλικία όπου εμφανίζονται συμπτώματα Αλτσχάιμερ, ενώ ορισμένες αντικαρκινικές θεραπείες προκαλούν γνωστικές διαταραχές που μπορεί να συγκαλύπτουν τη διάγνωση της νόσου.
Παρόλα αυτά, με την πάροδο των χρόνων, τα δεδομένα συγκλίνουν αρκετά ώστε να πείσουν τον Youming Lu, νευρολόγο στο Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας Huazhong στη Γουχάν της Κίνας, να εξετάσει πιο βαθιά τη βιολογία πίσω από αυτή τη σχέση.
Μια μακρόχρονη αναζήτηση
Οι ερευνητές στο εργαστήριο του Lu αφιέρωσαν τα επόμενα έξι χρόνια στην αναζήτηση του κατάλληλου τρόπου να μοντελοποιήσουν και τις δύο παθήσεις σε ποντίκια. Τελικά, αποφάσισαν να μεταμοσχεύσουν τρεις διαφορετικούς τύπους ανθρώπινων όγκων — πνεύμονα, προστάτη και παχέος εντέρου — σε πειραματικά μοντέλα ποντικών με Αλτσχάιμερ. Τα ποντίκια που ανέπτυξαν καρκίνο δεν εμφάνισαν τις εγκεφαλικές πλάκες που χαρακτηρίζουν τη νόσο Αλτσχάιμερ, λέει ο Lu. «Τότε αναρωτηθήκαμε: γιατί;»
Οι ερευνητές ανέλυσαν τις πρωτεΐνες που εκκρίνονται από τα καρκινικά κύτταρα, αναζητώντας εκείνες που μπορούν να διαπεράσουν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και να φτάσουν στον εγκέφαλο. Αυτή η επίπονη διαδικασία, που διήρκεσε πάνω από έξι χρόνια, κατέληξε σε μία πρωτεΐνη: την cystatin C.
